EMAMAKI: 70
SIKHATSI: 2 ema-awa
LIPHEPHA LESIBILI (P2)
LIBANGA 12
Fundza lelikhasi ngembikwekutsi ucale kuphendvula imibuto.
Ungalifundzi lonkhe liphepha lemibuto. Buka lokucuketfwe ekhasini lelilandzelako bese ubeka luphawu kulowo nalowo mbuto lobutwe ngetincwadzi lotifundze lonyaka. Emva kwaloko, fundza leyo mibuto lenetimphawu kuphela bese ukhetsa leyo lofuna kuphendvula yona.
Liphepha lemibuto licuketse tigaba LETINE:
SIGABA A:
SIGABA B:
SIGABA C:
SIGABA D:
Inoveli 
Umdlalo 
Tindzaba letimfishane 
Tinkondlo 
Landzela ticondziso ekucaleni kwaleso naleso sigaba.
Phendvula ngetincwadzi LETIMBILI lotifundze lonyaka. Phendvula munye umbuto kuyinye ngayinye incwadzi.
Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto temibuto njengobe tinjalo ephepheni lemibuto.
Cala leso naleso sigaba ekhasini LELISHA.
Bhala ngesandla lesibonakalako nalesifundzekako.
Siphakamiso sekulawulwa kwesikhatsi singaba ngemaminithi langema-60 kuleyo naleyo ncwadzi.
Lelikhasi litawusita bahlolwa ekukhetseni imibuto LABAFUNA kuyiphendvula ngaphandle kwekufundza lonkhe leliphepha lemibuto.
SIGABA A: Inoveli
Phendvula NOBE NGUWUPHI UMBUTO UBE MUNYE.
INOMBOLO YEMBUTO
UMBUTO
EMAMAKI
NOBE
Imibuto lemifisha
NOBE
SIGABA B: Umdlalo
Phendvula NOBE NGUWUPHI UMBUTO UBE MUNYE.
(Sihloko semdlalo weku-1)
NOBE
(Sihloko semdlalo weku-1)
Imibuto lemifisha
NOBE
SIGABA C: Tindzaba Letimfisha
Phendvula NOBE NGUWUPHI UMBUTO UBE MUNYE.
NOBE
(Sihloko sendzaba lemfisha yesi-2)
Imibuto lemifisha
NOBE
SIGABA D: Tinkondlo
Phendvula NOBE NGUYIPHI IMIBUTO IBE MIBILI
Imibuto lemifisha
NOBE
Imibuto lemifisha
NOBE
Imibuto lemifisha
NOBE
Imibuto lemifisha
SIGABA A: INOVELI
Khetsa umbuto ube MUNYE kulelandzelako uphendvule imibuto letawulandzela:
UMBUTO 1
Bhala ingcikitsi letfolakala kulendzaba. Bhala indzabambhalo lenemagama langabi ngaphasi kweli -190 kodvwa angabi ngetulu kwema -240 ufakazele lombono.
NOBE
UMBUTO 2
Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Sikhundla siyabangwa Ngwenyama. Sibangwa sisebukhosi, sibangwe sisebundlalifa ekhaya,'' kwenaba Sandlane.
Loko kubangelwa kwesekwa inhlonipho nebucotfo. Lowo moya wabomandvukulu bewungekho esiveni saNdvungunye. Umoya lomusha nje lewuchamuka ngenca yekucubana kwetive kanye nekuhogela imimoya leyehlukene. Sikhundla lewusitfole ngetikhwepha, siyawutsatfwa kuwe ngetikhwepha. Loko kuyawuba luchungechunge kulo lonkhe lusendvo,'' kuphawula Mswati. ''Inkhosi iveta liphi likhambi lekwelapha lesifo lesesigucuke imbubhiso kuleli laDlamini? Onkhe emehlo atsite njo kitsi,'' kunakashela Sandlane ngemibuto. ''Babe walibusa ngekuthula nekuhlakanipha labuseka kahle. Waphumelela kuvimbela kucitseka kwengati lokungakabaluleki. Umcondvo wakhe bewusebenta busuku nemini alwela kusimamisa simo. Noko tinhloso takhe tafezeka. Mine ngitawulibusa ngekuphakamisa sikhali nenhlakanipho. Kuthula kutawuletfwa sijula nje kuphela,'' kuphendvula Mswati. ''Ngiyatibonela Mlangeni lomuhle. Loku lesekucalile angeke sikwati kukuvika, ngobe kuta ngemakhumelo. Kulalisa emehlo, kusho kufa kwesive,'' kuvuma Sandlane. ''Kuyawusha tikhotsa ngilinyakatisa live! Timbabala teNingizimu ngiyawutishonisa eNyakatfo.''
Ngubani umlingisi lomcoka kulenoveli? Khetsa YINYE imphendvulo.
Sandlane
Kwedzelela emakhosi.
Kukhohlisa emakhosi.
Kubambisana nekuhloniphana.
Sibindzi sekutsi alwe netive letingaka Mswati wasitsatsaphi? Khetsa YINYE imphendvulo.
Unina wakhe Tsandzile weta neliphupho.
Somcuba wabulawa nguliphi licembu? Khetsa YINYE imphendvulo.
Indlavela
Imigadlela
Tinyatsi
Sigodlo lesikhulu saSomhlolo besikuphi? Khetsa YINYE imphendvulo.
Emekemeke
Tsandzile
Somhlolo uyise waMswati inyanga yesive inkhosi yesive umnakabo Mswati indlovukati x 1
Ngabe letheksthi iyahambisana yini nesihloko salendzaba?
Ngabe kuliciniso nobe kuliphutsa yini kutsi Mswati abetsandza ludlame? Sekela imphendvulo yakho.
Simonhlalo sesive seMaswati emva kwekushona kwaSomhlolo ngiso lesabangela kwekutsi kube khona luchungechunge lwetimphi. Vuma nobe uphikise lombono, wesekele.
Humusha lenkhulumo yaMswati letsi ''Mine ngitawulibusa ngekuphakamisa sikhali nenhlakanipho.''
Chaza ngekubumbana kwesimo sesikhatsi netigameko letenteka kulendzaba yonkhe.
Tsandzile uvetwe njengemlingisi losakholelwa emasikweni. Vuma nobe uphikise lombono bese uyesekela.
Phawula ngesiphetfo salendzaba. Ngekubona kwakho ngabe siyingwijikhwebu nobe cha. Sekela imphendvulo yakho.
SAMBA SIGABA A:
SIGABA B: UMDLALO
Phendvula indzabambhalo nobe imibuto lemifisha.
UMBUTO 3
Indlela umbhali lasebentisa ngayo emabito ebadlali bakhe ihambisana netento tabo emdlalweni. Bhala indzabambhalo lenemagama langabi ngaphasi kweli-190 kodvwa angabi ngetulu kwema-240 ufakazele lombono ubhekise kulabadlali labalandzelako:
Khetsiwe
Tsembative
NOBE
UMBUTO 4
KHETSIWE:
KHETSIWE:
VUSA:
KHETSIWE:
KHETSIWE:
Vika! Sewuyihlohlile inyoka emgodzini wayo nyalo!
Hawu! Ndvukutemphi! Walubulala ludziwo lwami!
Seluphelile yini lubumba? (Anganaki, achubeke avikisane nemnakabo.)
Mine ngifuna kudla kwami la!
Ase bamuve lo! Ungakhalela tjwala ubona sesehlelwe yinhlekelele?
Abhekise kuKhetsiwe Khetsiwe yenta taba bo wetame kutfola lolunye khona lomuhla nje.
Lolunye? Lomuhla?
Yebo. Ngete ngalala nesinyama lesinjena.
Ngentenjani nje Ndvukutemphi ngoba nawe uyati kutsi ...
Kukhuleke umuntfu emnyango.
Lenkhulumo letsi, ''Mine ngifuna kudla kwami'' isho kutsini? Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letingentasi.
Kusho kutsi ludziwo lubekwe phasi.
Ndvukutemphi ubulala loludziwo nje kwentiwani? Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letingentasi.
Unatsa tjwala.
Kuyaliwa.
Babanga Khetsiwe.
Babanga bukhosi.
Babanga ludziwo.
Lobukhosi lobubangwako bubitwa ngekutsini? Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letingentasi.
IMbiba
Lizinyane
Sigodlo
Kwephuka kweludziwo kusho kutsini kuVusematfwa? Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letingentasi.
Kulahlekelwa bukhosi.
Kulahlekelwa tjwala.
Ludvweshu
Sibekandzaba
Liphovela
Indzawo yebukhosi x 1
Yini lebangela kutsi Vusematfwa alibale kangaka ngemasiko kantsi ungumntfwanenkhosi?
Shano kutsi sihloko sibumbene yini nengcikitsi yalendzaba. Sekela ngemaphuzu LAMABILI
Ngabe kuliciniso nobe kuliphutsa kutsi Khetsiwe wehlulwa lutsandvo. Sekela ngeliphuzu LINYE.
Veta tifundvo LETIMBILI letitfolakala kulomdlalo.
Simonhlalo sesive seMatfwa ngiso lesibangele lokucabana kwebantfwabenkhosi. Sekela lombono ngemaphuzu LAMABILI.
Kulenkhulumiswano lekuletheksthi, wena ucabanga kutsi iyahambisana yini nemnyakato? Sekela ngemaphuzu LAMABILI.
Phawula ngesiphetfo salomdlalo.
SAMBA SIGABA B:
SIGABA C: TINDZABA LETIMFISHANE
Phendvula indzabambhalo NOBE imibuto lemifisha.
UMBUTO 5
WANGENTA MAKHELWANE
Kulendzaba letsi 'Wangenta Makhelwane' kukhona tigameko tekuhlukunyetwa kwemalungelo eluntfu lashicilelwe kumtsetfosisekelo walelive. Bhala indzabambhalo uvete lamalungelo lahlukumetekile bese uyasho nekutsi umbhali ukuvete njani lokuhlukumeteka kwalamalungelo.
UMBUTO 6
Fundza lesicashunwa bese uphendvula imibuto letawulandzela.
Lemali lengaka ngitayitsini? Hhayi, ngiva ngishaywa luvalo. Emaphoyisa nangayitfola lapha kimi lemali angacabanga kutsi ngimi lengiyebile lemali bese ayangivalela. Sengatsi sengiyabona nje sengigwetjwa kudzilikelwa lijele ngentfo lengingayati. Cha ngingamane ngihlupheke kunekutsi ngiboshwe ngiboshelwe intfo lengingakayenti. Emaphoyisa nakatfola lemali lapha kimi atawetfwesa mine onkhe lamacala aletigebengu letiwentile. Licala lekubamba inkunzi ebhange kanye nekubulala ...'' Yonkhe leyo micabango yaphambana enhloko yaCeliwe njengaloku alele lapha ekamelweni lakhe.
Sitsini sihloko salendzaba? Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letilandzelako.
Ligundvwane Esikhwameni
Imali Lengaka
Wangenta Makhelwane
Ngubani umbhali walendzaba. Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letilandzelako.
Celiwe uyitfolephi lemali lekukhulunywa ngayo kulendzaba? Khetsa YINYE imphendvulo kuleti letilandzelako.
Wayinikwa ngumlumbi wakhe.
Wayitfola ehlatsini ifihlwe tigebengu.
Kuliciniso nobe kuliphutsa yini kutsi Celiwe wayinika singani sakhe lemali layitfola? Usho ngani?
Kuliciniso kangakanani kutsi singani saCeliwe sacupha imali lebeyibekwe nguCeliwe? Usho ngani.
Kuliciniso kangakanani kutsi Celiwe ngumuntfu lotsembekile. Usho ngani?
Celiwe
Luyatfolakala yini ludvweshu lwangekhatsi kulendzaba? Usho ngani?
Wena ubona kutsi lesicashunwa siyawenetisa yini umgomo wekuvetwa kwemlingisi logcamile nenkinga labukene nayo endzabeni lemfishane? Usho ngani?
Phawula kutsi lendzaba ihambisana njani nemalungelo ebasebenti.
Yini leyatfukutselisa basebenti kulendzaba baze balumeke emahlatsi lebebasebenta kuwo ngemlilo?
Yini leyabangela kutsi ummango umtfukutselele Celiwe ngekutsatsa imali ayimikise emaphoyiseni?
Ngekubona kwakho yini leyabangela kutsi Celiwe angatsandzi kubonana nemaphoyisa ayedvwa?
Kuliciniso lelingakanani kutsi Celiwe wagcina atitfola andzindza aswela umsebenti? Usho ngani?
Utsini umbono wakho mayelana nekutsi umuntfu lomnyama asebentele lomunye lomnyama.
Ngabe ikhona yini ingwijikhwebu kulendzaba? Usho ngani?
Kusetjentiswa kweligama lelitsi 'emakwerekwere' basebenti basehlatsini, kusitjelani ngendlela labatsatsa ngayo bantfu bekuhamba. Shano nesizatfu saloku.
Bhala tingcikitsi tibe TINTSATFU letitfolakala kulendzaba.
SAMBA SIGABA C:
SIGABA D: TINKONDLO
Phendvula nobe nguyiphi imibuto lemibili.
UMBUTO 7
Fundza lenkondlo lengentasi bese uphendvula imibuto lengentasi.
Emajazi akagcwale umoya,
Nivulele labafuna kusebenta basebente,
Sukani ngemoya lomuhle,
Tinyawo atigcwale ludzaka,
Musani kuba liphela emasini,
Nibhubhise ningcongcise umnotfo walelive.
Nichuba imikhuba yekweba,
Bantfu benkhosi bamunya titfupha,
Imini yonkhe badla titfupha bantfwana baNchanti,
Kodvwa nicabanga kutsi niyini vele?
Lemphi yenu yimbi kabi bakitsi,
Sitsini sihloko salenkondlo? Khetsa imphendvulo kunati letilandzelako.
Livulandlela.
Lamagama ladvwetjelwe kulemigca yenkondlo lelandzelako akha buphi bunkondlo?
Musani kuba liphela emasini,
Imvumelwanosicalo
Sifutamsindvo
Luchumanosicalo
Shano luhlobo lwebunkondlo lobakhiwa tinhlavu letidvwetjelwe kulomugca lolandzelako.
Sifutamsindvo
Sifanankhamisa
Sonkondlo bekakusiphi simo nakabhala lenkondlo yakhe?
Simo lesikhombisa injabulo.
Simo lesikhombisa kuncenga.
Simo lesikhombisa lusizi.
Emgceni we-26 sonkondlo utsi, 'Lemphi yenu yimbi kabi bakitsi.'
Ase usho kutsi bobani labaphehla imphi futsi bayiphehla njani.
Caphuna umugca lapho sonkondlo asebentise khona kucatsanisa uwubhale.
Bhala ngephethini lelandzelwe ngusonkondlo ekuhleleni imigca yakhe.
Chaza lokuhlupha sonkondlo emoyeni lokumenta asebentise nayi imigca lelandzelako:
Yini lebangela kutsi sonkondlo asebentise loluphawu (!) kulomugca lolandzelako?
Nawubuka wena sonkondlo uyibhekise kubobani lenkondlo?
Yini lekufanele ummango uyente ekuvikeleni umnotfo wesive kutsi ungacekelwa phansi ngulabo labantjontjako? Bhala kube KUBILI.
NOBE
UMBUTO 8
Fundza lenkondlo lengentasi bese uphendvula imibuto lengentasi.
Alalisa lulwimi asike likhasi nge-Z3,
Ayilime insimu angakalifaki lijazi lemkhwenyana,
Ngife luhleko ngibona tilima titilimata.
Ngabatsi laphalati ngitsi atilime tiy' etjeni!
Hheyi nine lapho
Sengivela bona bantfwana benu
Hhawu nebakitsi kulele kunye ...
Nako- ke, kukuwe KUTIKHETSELA.
Njengoba senginivulele sifuba sami nje,
Vulani tingcondvo nintjintje kwenta kwenu.
Kwakho akube kwakho KUPHELA
Sitsini sihloko salenkondlo? Khetsa imphendvulo kunati letilandzelako.
Live ngeletfu
Ngisitimela semalahle
Sesifikile
Lamagama ladvwetjelwe kulemigca yenkondlo lelandzelako akha buphi bunkondlo?
Ngife luhleko ngibona tilima titilimata.
Ngabatsi laphalati ngitsi atilime tiy' etjeni!
Imvumelwanosicalo
Imvumelwanosigcino
Umugca wesihlanu umumetse luphi luhlobo lwebunkondlo?
Sichasiso
Sentakutsi
Sihabiso
Yini lebangela kutsi sonkondlo asebentise loluphawu (!) kulomugca lolandzelako?
Nako- ke, kukuwe KUTIKHETSELA!
Ufuna kukhombisa kubaluleka kwaloku lakushoko.
Ufuna kukhombisa kumangala.
Ufuna kukhombisa kutfukutsela.
Wena ngekubona kwakho yini lesitimela semalahle sonkondlo lakhuluma ngaso kulenkondlo? Sekela imphendvulo yakho.
Ucondze kusitjelani sonkondlo nakatsi:
Shano luhlobo lwebunkondlo lobakhiwa tinhlavu letidvwetjelwe kulomugca lolandzelako.
Bhala lokushiwo ngulenkondlo ngemigca LEMIBILI.
Yini leyenta sonkondlo akhe bungani nemasoka emanyala.
Sonkondlo ubhale lenkondlo akusiphi simo?
Sonkondlo kukhona tecwayiso latama kucwayisa ummango ngato. Ngabe ngutiphi leto tecwayiso? Bhala tibe TIMBILI.
NOBE
UMBUTO 9
Fundza lenkondlo lengentasi bese uphendvula imibuto lengentasi.
Konkhe kunesikhatsi sako,
Isho njalo incwadzi yenkhosi,
Wonkhe umuntfu kumele atilungiselele,
Nakimi sikhatsi sesifikile,
Sekutsi ngibuyele lapho ngavela khona.
Kodvwa tinini tona cha, angihambi nato,
Ngisho nelitsemba lami imbala.
Tsemba lami usale kahle utinte
Mine sengiyahamba, sami sikhatsi, sesifikile,
Ungangilileli ngobe funa siphindze sibonane,
Munye kuphela lowatiko,
Ngoba sami sikhatsi sesifikile.
Sitsini sihloko salenkondlo?
Incwadzi yenkhosi sonkondlo lakhuluma ngayo:
Libhayibheli
Inoveli
Sonkondlo ukhuluma ngabani uma atsi:
Ngisho nelitsemba lami imbala.
Ukhuluma ngemtali wakhe.
Ukhuluma ngathishela wakhe.
Kungamncengi umuntfu.
Kungamkhaleli umuntfu.
Shano kutsi bunkondlo buni lobutfolakala emigceni lelandzelako bese udvwebela emagama lafanele.
Ngisho nelitsemba lami imbala.
Tsemba lami usale kahle utinte.
Nhloboni yenkondlo lena? Sekela imphendvulo yakho.
Sonkondlo ubhale lenkondlo akusiphi simo? Sekela imphendvulo yakho.
Ufuna kusitjelani sonkondlo nakatsi?
Ungangilileli ngobe funa siphindze sibonane.
Lokutilungiselela lakhuluma ngako sonkondlo emgceni wesitsatfu ngulokunjani?
Yini lefundvwa ngummango kuloku lokushiwo ngulenkondlo?
NOBE
UMBUTO 10
Fundza lenkondlo lengentasi bese uphendvula imibuto lengentasi.
Majaha ngeletfu live,
Kwabelwana ngulabadzala betfu,
Kwacitseka ingati yemadvodza
Inhlavu ihlala enyameni.
Sesiphokophele khona likusasa letfu,
Emasiko etfu akhule,
Kute ngisho namunye longasuye walelive,
Sitsini sihloko salenkondlo?
Hlobo luni lwebunkondlo lesibutfola kulemigca lelandzelako?
Majaha ngeletfu live,
Luchumanosicalo
Sonkondlo nakatsi 'Kwacitseka ingati yemadvodza' uchaza kutsi:
Kwashona emadvodza.
Kwasebenta emadvodza.
Lenkondlo iluhlobo luni lwenkondlo?
Isonethi
Isathaya
Inkondlomlandvo
Bhala luhlobo lwebunkondlo lobusemgceni lolandzelako:
Sifutamsindvo
Kumuntfutisa.
Inhlonipho.
Bhala ngephethini lelandzelwe ngusonkondlo ekuhleleni imigca yakhe.
Ucondze kusitjelani sonkondlo ngalemigca lelandzelako?
Bunkondlo buni lobutfolakala kulomugca lolandzelako?
Chaza loko lokuhlupha sonkondlo emoyeni lokumenta asebentise nansi imigca lelandzelako:
Yini lengentiwa kutfutfukisa lulwimi lwemdzabu nemasiko emmangweni? Bhala kube KUBILI.
SAMBA SIGABA D:
SAMBA SAKO KONKHE:
